pixabay
Wielkanoc na Mazowszu to fascynująca mozaika głębokiej religijności, ludowej magii i zmieniającego się stylu życia. Przez ostatnie stulecie region ten przeszedł drogę od tradycyjnych, wiejskich wspólnot, przez trudne lata wojenne, aż po nowoczesne, zurbanizowane społeczeństwo, w którym dawne zwyczaje zyskują nowe, często lifestylowe oblicze.
Sto lat temu na mazowieckiej wsi Wielkanoc była zwieńczeniem niezwykle surowego Wielkiego Postu. Z jadłospisu znikał nie tylko nabiał, ale nawet tłuszcz zwierzęcy, patelnie szorowano popiołem, by nie pozostał na nich żaden ślad omasty. Kulminacja następowała w Wielki Tydzień. Wierzono wtedy w oczyszczającą moc wody, w wielu wsiach nad Narwią czy Wisłą kultywowano zwyczaj obmywania się w rzece przed wschodem słońca w Wielki Piątek, co miało zapewniać zdrowie i urodę.
Wielka Sobota była dniem święcenia pokarmów, choć nie zawsze w kościele. Na bogatszych dworach to ksiądz przyjeżdżał poświęcić suto zastawione stoły. W koszykach chłopskich, obok jajek, dominował chleb, sól i chrzan, który na Mazowszu jedzono w dużych ilościach, wierząc w jego moc odkażającą.
Lata powojenne przyniosły zmiany. Choć religijny wymiar świąt pozostał nienaruszony, mazowiecka wieś zaczęła się modernizować. W okresie PRL-u Wielkanoc stała się czasem logistycznych wyzwań. Zdobycie szynki czy cytrusów w warszawskich sklepach graniczyło z cudem, dlatego kwitł handel wymienny między miastem a wsią. To wtedy utrwalił się obraz „babci z Mazowsza”, która przywoziła do stolicy domowe wędliny, białą kiełbasę i świeże jaja. Symbolem tamtych lat na Mazowszu stały się Groby Pańskie w warszawskich kościołach (m.in. u św. Anny), które często niosły ukryte przesłanie patriotyczne i polityczne, gromadząc tłumy mieszkańców regionu.
Dziś, po stu latach, mazowiecka Wielkanoc to powrót do korzeni w nowoczesnej oprawie. Choć mało kto już pości tak surowo jak nasi pradziadkowie, to region dba o swoje dziedzictwo. Kurpiowska Niedziela Palmowa w Łysech, z jej gigantycznymi, ręcznie robionymi palmami, stała się wizytówką Mazowsza na skalę światową. Współczesne świętowanie to połączenie tradycyjnego śniadania z mazurkiem oraz coraz częstszych spacerów czy wycieczek poza miasto. Choć lany poniedziałek stracił na swej brutalności, dawniej na wsiach panny bywały niemal całkowicie przemoczone, wciąż pozostaje radosnym elementem integrującym pokolenia. Przez te sto lat zmieniło się niemal wszystko, od tempa życia po zawartość koszyka.
Niezmienne na Mazowszu pozostało jednak to, co najważniejsze, potrzeba spotkania przy wspólnym stole i radosna celebracja budzącej się do życia wiosny.
